Okulary
Okulary korekcyjno-ochronne stanowią szczególną grupę środków ochrony indywidualnej (ŚOI), ponieważ muszą jednocześnie spełniać wymagania medyczne (korekcja wady wzroku) oraz ochronne (zabezpieczenie oczu przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy). W praktyce oznacza to konieczność spełnienia ściśle określonych norm technicznych oraz przejścia procedury oceny zgodności przewidzianej dla ochrony oczu.
Przez wiele lat podstawowym odniesieniem normatywnym była norma EN 166, natomiast obecnie w Unii Europejskiej wdrażana i coraz szerzej stosowana jest nowa seria norm EN ISO 16321, która stopniowo przejmuje jej rolę.
Czym są okulary korekcyjno-ochronne
w rozumieniu norm?
Okulary korekcyjno-ochronne to wyroby przeznaczone do ochrony oczu użytkownika przed zagrożeniami mechanicznymi, fizycznymi lub chemicznymi, wyposażone jednocześnie w soczewki korekcyjne wykonane zgodnie z indywidualną receptą. W świetle przepisów UE okulary korekcyjno-ochronne są środkiem ochrony indywidualnej, a nie wyłącznie wyrobem optycznym. Oznacza to, że:
- muszą posiadać oznakowanie CE,
- producent musi wystawić deklarację zgodności UE,
- wyrób podlega ocenie zgodności według odpowiedniej normy zharmonizowanej,
- certyfikacja dotyczy konkretnego wyrobu w określonej konfiguracji.
W praktyce oznacza to, że okulary korekcyjno-ochronne nie są personalizacją zwykłych okularów ochronnych, lecz odrębnym, kompletnym wyrobem ochronnym.
Norma EN 166 i zasada kompletnego ochronnika
Norma EN 166:2001 określa ogólne wymagania dla indywidualnej ochrony wzroku. Już na poziomie definicji i zasad badań wskazuje ona, że przedmiotem oceny jest ochronnik wzroku jako całość.
W normie przyjęto zasadę, zgodnie z którą:
„Ochronniki oczu muszą spełniać wymagania niniejszej normy jako kompletny wyrób.”
oraz że:
„Badania przeprowadza się na ochronniku wzroku w postaci, w jakiej jest on dostarczany i użytkowany.”
Oznacza to, że badaniom podlega nie sama oprawa, lecz cały zestaw ochronny, obejmujący wszystkie elementy mające wpływ na ochronę i właściwości użytkowe.
Klasa optyczna oraz odporność mechaniczna
w normie EN 166
EN 166 wprowadza podział na trzy klasy optyczne:
- klasa 1 do ciągłego użytkowania,
- klasa 2 do użytkowania przerywanego,
- klasa 3 do krótkotrwałego użytkowania.
W przypadku okularów korekcyjno-ochronnych przeznaczonych do stałej pracy norma w praktyce wymaga klasy optycznej 1, ocenianej dla konkretnej konfiguracji oprawy i soczewek.
Podobnie odporność mechaniczna, oznaczana symbolami takimi jak S, F, B lub A, oceniana jest dla ochronnika wzroku jako całości. Norma nie przewiduje możliwości potwierdzenia odporności wyłącznie dla oprawy, z pominięciem soczewek.
Dlaczego nie można dodać szkieł korekcyjnych do oprawy ochronnej?
Jednym z najczęstszych błędów jest przekonanie, że certyfikowana oprawa ochronna po wyposażeniu w dowolne soczewki korekcyjne automatycznie staje się okularami korekcyjno-ochronnymi.
Takie podejście jest niezgodne z wymaganiami norm.
Po zastosowaniu soczewek spoza systemu certyfikacji:
- certyfikat oprawy nie obejmuje już rzeczywistego wyrobu,
- brak jest potwierdzenia odporności mechanicznej całego zestawu,
- brak potwierdzenia klasy optycznej po oszkleniu,
- brak oceny sposobu osadzenia soczewki w oprawie.
Jeżeli nie były one częścią zestawu poddanego badaniom, to:
certyfikat oprawy nie odnosi się do rzeczywistego wyrobu użytkowanego przez pracownika.
W efekcie powstaje wyrób optyczny, ale nie certyfikowany ŚOI
EN ISO 16321 i pojęcie
zintegrowanego wyrobu ochronnego
Nowa norma EN ISO 16321-1 porządkuje i wzmacnia podejście znane z EN 166. Wprowadza pojęcie ochrony oczu jako zintegrowanego urządzenia ochronnego, dla którego wymagania odnoszą się do kompletnego wyrobu.
W normie wskazano, że:
„Wymagania mają zastosowanie do ochrony oczu i twarzy jako kompletnego urządzenia ochronnego.”
oraz że:
„Ocena zgodności i badania muszą być przeprowadzane dla wyrobu w konfiguracji oferowanej użytkownikowi końcowemu.”
Zapis ten jednoznacznie wyklucza możliwość:
- dowolnej wymiany soczewek po certyfikacji,
- łączenia certyfikowanej oprawy z elementami, które nie były objęte badaniami,
traktowania certyfikatu oprawy jako certyfikatu całych okularów korekcyjno-ochronnych.
Jeden certyfikat dla jednej konfiguracji
Zarówno EN 166, jak i EN ISO 16321 prowadzą do tej samej zasady:
okulary korekcyjno-ochronne muszą być certyfikowane jako jeden wyrób, obejmujący oprawę, soczewki oraz sposób ich osadzenia.
Nie jest dopuszczalne:
- certyfikowanie wyłącznie oprawy,
- dodawanie soczewek korekcyjnych poza systemem oceny zgodności,
- mieszanie elementów, które nie były wspólnie badane.
Znaczenie praktyczne dla pracodawcy i użytkownika
Dla pracodawcy oznacza to obowiązek zapewnienia:
- faktycznie certyfikowanych ŚOI,
- zgodności dokumentacji z rzeczywiście użytkowanym wyrobem,
- spełnienia wymagań BHP oraz wymagań audytowych.
Dla użytkownika oznacza to:
- realną ochronę wzroku potwierdzoną badaniami,
- komfort widzenia zgodny z wymaganą klasą optyczną,
- pewność, że stosowane okulary są ŚOI w rozumieniu norm, a nie jedynie wyrobem optycznym.
Okulary korekcyjno-ochronne powinny być dobierane zawsze w odniesieniu do analizy ryzyka na stanowisku pracy, a dokumentacja producenta powinna jednoznacznie potwierdzać spełnienie wymagań normatywnych.
Podsumowując
Okulary korekcyjno-ochronne są zaawansowanymi środkami ochrony indywidualnej, których skuteczność i dopuszczenie do stosowania w środowisku pracy opierają się na zgodności z obowiązującymi normami technicznymi. Przez wiele lat podstawą oceny ochrony oczu była norma EN 166, natomiast obecnie jej rolę przejmuje nowa norma EN ISO 16321, dostosowana do aktualnych wymagań rynku oraz przepisów Unii Europejskiej.
Kluczowe jest zrozumienie, że okulary korekcyjno-ochronne nie są zestawem przypadkowo połączonych elementów, takich jak oprawa ochronna i dowolne soczewki korekcyjne. Są one jednym, spójnym środkiem ochrony indywidualnej, który musi być:
- zaprojektowany,
- przebadany,
- certyfikowany jako całość.
Zasada ta wynika wprost z wymagań norm EN 166 oraz EN ISO 16321 i stanowi podstawę prawidłowej, skutecznej oraz zgodnej z prawem ochrony wzroku w środowisku pracy.
